LGS ve YKS Döneminde Sınav Kaygısı ve Aile Desteği
LGS ve YKS dönemleri, yalnızca öğrenciler için değil, aileler için de yoğun ve zaman zaman gergin geçen dönemlerdir. Uzun süren bir hazırlık süreci, deneme sınavlarının iniş çıkışları ve "Ya istediğim sonucu alamazsam?" sorusu, pek çok öğrencide kaygıyı artırır. Bu kaygının belirli bir düzeyi doğal ve hatta motive edicidir; ancak kontrolden çıktığında hem çalışmayı hem de sınav günündeki performansı olumsuz etkileyebilir.
Bu yazıda sınav kaygısını nasıl tanıyabileceğinizi, öğrencinin bu dönemde neler yapabileceğini ve ailelerin nasıl destek olabileceğini ele alıyoruz.
Sınav Kaygısı Nedir?
Sınav kaygısı, bir değerlendirme durumunda başarısız olma olasılığına karşı hissedilen yoğun endişe, gerginlik ve huzursuzluk hâlidir. Sınav öncesinde bir miktar heyecan duymak son derece olağandır; bu heyecan öğrencinin dikkatini toplamasına ve çalışmaya odaklanmasına yardımcı olabilir. Kaygı, öğrencinin çalışmasını, uykusunu ya da sınavda bildiklerini hatırlamasını engelleyecek düzeye ulaştığında ise ele alınması gereken bir güçlüğe dönüşür.
Sınav Kaygısı Nasıl Kendini Gösterir?
Düşüncelerde
- "Kesin başaramayacağım", "Her şeyi unutacağım" gibi olumsuz ve felaketleştiren düşünceler,
- Kendini sürekli başkalarıyla kıyaslama,
- Çalışırken dikkatini toplayamama, zihnin sürekli sınav sonucuna kayması.
Bedende
- Sınav öncesinde ya da sırasında çarpıntı, terleme, mide bulantısı, baş ağrısı,
- Uykuya dalmakta zorlanma ya da sık uyanma,
- İştahta belirgin değişiklikler.
Davranışlarda
- Çalışmayı sürekli erteleme ya da tam tersine dinlenmeden, tükenene kadar çalışma,
- Deneme sınavlarından kaçınma,
- Sınavda bildiği soruları bile yapamama, "zihnin boşalması".
Öğrenciler İçin Öneriler
Gerçekçi Bir Plan Yapın
Belirsizlik kaygıyı besler. Hangi gün hangi konuları çalışacağınızı, ne zaman tekrar yapacağınızı ve ne zaman dinleneceğinizi gösteren gerçekçi bir plan, "Yetişemeyeceğim" duygusunu azaltır. Plan yaparken yalnızca çalışma saatlerini değil, uyku ve dinlenme zamanlarını da planlayın.
Deneme Sınavlarını Bir Öğrenme Aracı Olarak Görün
Denemeler bir hüküm değil, nerede olduğunuzu gösteren bir haritadır. Her denemeden sonra yalnızca nete değil, yanlış yaptığınız soruların nedenine bakın: Konu eksiği mi, dikkat hatası mı, zaman yönetimi mi? Denemeleri gerçek sınav koşullarına benzer biçimde (aynı saatte, süre tutarak) çözmek, sınav gününe alışmanızı da kolaylaştırır.
Düşüncelerinizi Fark Edin
"Bu sınav hayatımı belirleyecek" gibi düşünceler kaygıyı artırır. Bu düşünceleri fark ettiğinizde kendinize daha dengeli bir soru sorun: "Şu an kontrol edebileceğim şey ne?" Cevap çoğu zaman bugünkü çalışma planınızdır.
Bedeninize İyi Bakın
Düzenli uyku, dengeli beslenme ve kısa yürüyüşler gibi hafif fiziksel etkinlikler, kaygıyla baş etmede sanıldığından çok daha etkilidir. Sınava yakın dönemde uykudan fedakârlık ederek çalışmak, çoğu zaman öğrenilenlerin kalıcılığını azaltır.
Nefes ve Gevşeme Egzersizlerini Deneyin
Yavaş ve derin nefes almak, bedenin gerginlik tepkisini yatıştırmaya yardımcı olabilir. Sınav öncesinde ya da sınav sırasında gerildiğinizi fark ettiğinizde birkaç dakika boyunca burnunuzdan yavaşça nefes alıp ağzınızdan daha da yavaş vermek, dikkatinizi yeniden toplamanızı kolaylaştırabilir.
Sınav Gününü Önceden Planlayın
Sınav günü ne zaman kalkacağınızı, ne yiyeceğinizi, sınav yerine nasıl gideceğinizi ve yanınıza neler alacağınızı önceden belirleyin. Sınav sırasında takıldığınız bir soruda uzun süre kalmak yerine işaretleyip devam etmeyi bir strateji olarak benimseyin.
Ailelere Öneriler
- Sonuçtan çok çabayı konuşun: "Kaç net yaptın?" sorusu yerine "Bugün nasıldı, zorlandığın bir şey var mı?" diye sormak, öğrencinin kendini baskı altında hissetmesini azaltır.
- Kıyaslamaktan kaçının: Kardeşler, akrabalar ya da arkadaşlarla yapılan kıyaslamalar kaygıyı artırır.
- Kendi kaygınızı fark edin: Ebeveynin kaygısı çocuğa kolayca geçer. Sınav konusunda sakin ve güven veren bir tutum, öğrenci için önemli bir destektir.
- Evde sakin bir düzen sağlayın: Çalışma için sessiz bir alan, düzenli yemek ve uyku saatleri, günlük hayatın öngörülebilir olması öğrenciyi rahatlatır.
- Sınavın hayatın tamamı olmadığını hatırlatın: Sonuç ne olursa olsun ailesinin desteğinin değişmeyeceğini bilmek, öğrencinin en güçlü dayanağıdır.
Ders ve sınav konularının evde tartışmaya dönüştüğü durumlarda Aile İçi Çatışmaları Büyütmeden Çözmenin Yolları yazımızdan yararlanabilirsiniz. Çalışma isteği konusunda ise Ders Çalışma Motivasyonu Nasıl Artırılır? yazımıza göz atabilirsiniz.
Ne Zaman Destek Almalısınız?
Sınav yaklaştıkça artan kaygı çalışma düzenini bozuyorsa, erteleme davranışı kontrol edilemez hale geldiyse ya da deneme sınavlarında bildiklerini yapamadığını fark ediyorsanız, bir öğrenci koçuyla çalışmak faydalı olabilir. Tatvan'da sunduğumuz Öğrenci Koçluğu ve Akademik Danışmanlık hizmetimizde öğrenciyle birlikte gerçekçi bir çalışma planı hazırlıyor, sınav sürecini ve kaygıyla baş etme yollarını birlikte ele alıyoruz. Veliler de belirli aralıklarla sürece dahil oluyor.
Kaygı günlük hayatı belirgin biçimde etkiliyorsa, haftalardır devam ediyorsa; yoğun mutsuzluk, uyku ve iştahta belirgin değişiklikler, panik atak benzeri yakınmalar ya da umutsuzluk ifadeleri eşlik ediyorsa, vakit kaybetmeden bir psikolog ya da çocuk ve ergen psikiyatristinden destek alınması gerekir.